لسان المتقدّمين ، ضياء الملّة و الحقّ و الدّين ستوده ، و روايت كتاب قواعد و ساير كتب عقلى و نقلى خود را به او اجازه داده است . « 1 » در اين كتاب از پدر مترجم نيز به نام « عماد الدين حسن بن على » نام برده و با نامهاى عماد الدين طبرسى ، عماد الدين طبرى يا مازندرانى مشهور به عماد الدين از وى ياد كرده است . وى از علماى اماميه ، فقيه ، محدّث ، متكلم و از معاصران علامه حلى متوفى 726 ه . ق و خواجه نصير طوسى متوفى 672 ه . ق بوده و داراى مصنّفات بسيار در فقه ، حديث و اصول مذهب و مبانى دين اسلام است . از كتب معروف او احوال السقيفه و الاربعون حديثا فى فضائل امير المؤمنين و اثبات امامته است كه چون به امر بهاء الدين محمد بن شمس الدين محمد جوينى معروف به « صاحب ديوان » نوشته شد ، به اين جهت به آنها اربعين بهائى و كامل بهائى نيز گفته‌اند . « 2 » آيا نويسندهء ذريعه كه سيد ضياء الدين عبد اللّه بن محمد على الاعرجى را نوهء دخترى علامهء حلى مىداند ، « 3 » همين « ضياء الدين » ريحانة الادب است ؟ بعيد نيست ، ولى مؤلف رياض العلماء اين نسبت خويشاوندى را انكار مىكند ، و آقاى دانش‌پژوه - خداوند او را رحمت كناد - نيز ضياء الدين را متعلق به سدهء نهم و دهم هجرى مىداند . « 4 » در پايان ، لازم به يادآورى است كه با وجود همهء تحقيقات و جستجو در لابلاى اوراق كتب گوناگون ، هنوز هدف ما - كه شناسايى ضياء الدين مىباشد - تحقق نيافته است و براى تأييد اين ادعا ، اسامى كتبى را ذكر مىكنيم كه مطالعه شد ، ولى اثرى از شرح زندگانى ضياء الدين جرجانى در آنها يافت نشد : 1 . آثار الشيعة الاماميه ، تأليف عبد العزيز جواهر الكلام

--> ( 1 ) . ريحانة الادب : 4 / 47 . ( 2 ) . همان : 4 / 199 . ( 3 ) . الذّريعة الى تصانيف الشيعة : 15 / 283 . ( 4 ) . فهرستوارهء فقه هزار و چهار صد سالهء اسلامى ، ص 39 .